مقدمه:

 شاید تاکنون در مورد هوش عقلانی بسیار شنیده باشید و در مورد مزایای آن زیاد گفته شده است ولی در این، بروشور سعی کرده ایم که شما را با هوش عاطفی یا هوش هیجانی آشنا سازیم و از طرفی اثرات آن را بر سعادت و خوشبختی انسان و نقش موثرآن در آرامش انسان سخن بگوئیم.

از موضوعات مطرح روانشناسی در سالهای  اخیر این است که هوش‌بهره یا نتایج آزمون استعداد تحصیلی، علیرغم ارزش و جایگاهشان در میان مردم، به طور یقین قادر نیستند، میزان موفقیت افراد را در زندگی پیش بینی کنند. اگر چه معمولاً، افراد با هوش بهر پایین در مشاغل رده پایین و افراد با هوش بهر بالا در مشاغل مطرح، مشغول به فعالیت هستند، اما نمی توان گفت که همیشه چنین است. لذا در سالهای اخیر روانشناسان به این نتیجه رسیده اند که مفاهیم قدیمی هوش بهر تنها حیطه ی محدودی از مهارت های کلامی دریافتی را شامل می شوند و عملکرد خوب در آزمون هوش‌بهر موفقیت تحصیلی فرد را پیش بینی می کند اما در زمینه کارهایی که از محیط تحصیلی فاصله دارند، پیش‌بینی کننده قدرتمندی نیستند. برای مثال در اطراف خود با افرادی برخورد کرده باشیم که علی رغم داشتن مراتب بالای علمی ، تحصیلی مشکلات زیادی را در روابط شخصی ، خانوادگی و شغلی به دوش می کشند، بنابراین به نظر می رسد، میزان موفقیت افراد، علاوه بر هوش بهر، معلول ویژگی ها و عوامل دیگری نیز هست، یکی از مهم ترین این عوامل « هوش هیجانی» نام دارد.

هوش هیجانی چیست؟

هوش هیجانی از جنبه های متفاوتی تعریف شده است، یکی از تعاریف جامع از هوش هیجانی عبارتنداز: توانایی درک و شناخت هیجان ها و احساسات خود، به کارگیری و اداره صحیح هیجان ها، خویشتنداری عاطفی، درک احساسات و هیجان های دیگران و کنترل عواطف در دیگران به منظور موفقیت بیشتر در ارتباطات انسانی، سازگاری موثر با محیط و کسب موفقیت در زندگی است.

تفاوت هوش هیجانی (EQ) Emotional quotient

با هوش شناختی (IQ) Intelligent quotient

۱-IQ بیشتر از طریق ژنتیک،اما EQ از طریق آموزش ایجاد می شود.

۲-IQ به ما می گوید چه کاری می توانیم انجام دهیم،اما EQ می‌گوید چه کاری را باید انجام دهیم.

۳-IQ شامل توانایی های ما برای یادآوری، تفکر منطقی و انتزاعی است اما EQ توانایی شناخت احساسات خود و دیگران و استفاده از این شناخت برای اتخاذ تصمیم گیری های مناسب است.

* هوش هیجانی پنج حیطه ی مهم را در بر می گیرد

۱-شناخت عواطف شخصی و خودآگاهی:  شناخت و آگاهی نسبت به عواطف شخصی خود در لحظه و درک احساسات به همان صورتی که بروز کرده است ، یکی از جنبه های مهم هوش هیجانی است. ناتوانی در شناخت عواطف و عدم تشخیص احساسات واقعی، منجر به سردرگمی ها می شود. هر چند میان آگاه بودن ازاحساسات و اقدام برای تغییر آنها تفاوتی وجود دارد. اما غالباً تشخیص یک حالت روانی ناخوشایند به خارج شدن از آن حالت کمک می کند. وقتی قادر باشیم احساسات مثبت و به ویژه منفی خود را درک کرده و نامگذاری کنیم و نیز به چگونگی تاثیر این عواطف در زندگی تحصیلی، شغلی، خانوادگی خود،آگاهی داشته باشیم، در شرایط خاص زندگی تصمیم گیری های بهتراتخاذ کرده و  زندگی خود را به شکل مطلوب تری  هدایت می‌کنیم.

۲-استفاده صحیح از هیجان ها و اعمال مدیریت برآن ها

پس از آنکه توانستیم درک عمیق و صحیحی ازاحساسات و عواطف واقعی خود در لحظه داشته باشیم ، باید بتوانیم احساسات را مدیریت کرده و با انتخاب و گزینش واکنش های عاطفی آگاهانه، واکنش های تکانشی خود را در مقابل افراد و وقایع ، کنترل کنیم. در واقع مجهز بودن به این مهارت به ما کمک می کند، بدون آن که هیجان های منفی خود را سرکوب کنیم ، به شکل توجیه پذیر و منطقی عمل کرده و با ابراز متناسب آن هیجان ها، به شیوه بهتری ناملایمات را پشت سر بگذاریم، برای کنترل هیجان های منفی از جمله خشم، اضطراب ، غم راهکارهای متعددی وجود دارد که می‌توان با یادگیری آن ها بر رفتار خود مدیریت داشت.

۳-خود انگیختگی یا داشتن منبع حمایت درونی و خویشتن داری، برای آن که بتوانیم هدف های خاصی را درزندگی دنیال کنم ، باید از درون هدایت شویم، بدین معنا که برای رسیدن به آنچه خواهانش هستیم به واسطه تمایلات درونی عمیق و انگیزه های درونی هدایت شویم و منبع هدایت ها  انگیزه های درونی خودمان باشد نه انگیزه های بیرونی از جمله انتظارات دیگران.

افرادی که دارای چنین توانایی هستند نسبت به کار خود اشتیاق زیادی دارندوبه شکلی خود جوش به‌سمت موفقیت حرکت می‌کنند، این افراد هرگز ناامید نمی شوند و از هدف دست بر نمی‌دارند.

این ویژگی موجب مقاومت در مقابل تکانه‌ها و محرک های بیرونی شده و خوشیتن داری را در فرد تقویت می کند. به عبارتی وقتی هدف نهایی شخص مشخص است و خود را نسبت به آن هدف متعهد و مشتاق می بیند، برای رسیدن به آن هدف نهایی حاضر است احساسات خود را مهار کرده و بر آورد ساختن خواسته های آنی را به تاخیر اندازد. این افراد در رویارویی بامشکلات به جای کنار کشیدن خود، به استقبال چالش ها می روند و با وجود احتمال خطر از مقابله دست نمی کشند.

۴- همدلی یا درک احساسات و عواطف دیگران: همدلی یا درک احساسات دیگران به معنای تشخیص و ادراک احساسات طرف مقابل و احترام گذاردن به تفاوت های موجود در احساسات افراد نسبت به پدیده های مختلف است. بدین معنا که حتی اگر احساسات و عواطف طرف مقابل مورد تایید ما نیست، آن را تشخیص بدهیم و به وی نشان دهیم که او را درک کرده ایم.

همدلی برپایه ی خودآگاهی بنا می شود، هر چه قدر نسبت به احساسات خودمان آگاه تر و هوشیار تر باشیم، در ادراک احساسات دیگران نیز کارآمدتر خواهیم بود. نکته قابل توجه این است که عواطف افراد در بسیاری مواقع از طریق نشانه های غیر کلامی ابزار می شود. توانایی دریافت نشانه های غیرکلامی، کلید درک احساسات دیگران است. گاهی لحن کلام، حالت های بدنی، چهره و امثال آن گویای احساسات درونی است. در تمام ارتباط‌ها سرمنشاء اهمیت دادن به دیگران، هماهنگی عاطفی و توانایی همدلی کردن  با آن ها است.

۵- کنترل و حفظ روابط اجتماعی : یکی دیگر از جوانب هوش هیجانی، مهارت کنترل عواطف در دیگران است. افرادی که در این مهارت، توانایی زیادی دارند، در رابطه با دیگران بسیار سنجیده عمل می کنند. برای رسیدن به این مهارت، لازم است افراد به مهارت های دیگری چون شناخت احساسات، تسلط برآن ها و حس همدلی مجهز باشند، بدین وسیله قادر می گردنداحساسات و واکنش‌های افراد را به سرعت درک کنند. احساسات جمعی ابراز نشده را حس کنند و ضمن در نظر گرفتن نیازها احساسات عمیق خود، با دیگران ارتباط صمیمانه برقرارکنند و برآنان تاثیر بگذارند و در نهایت احساسات منفی آن‌ها مثل درماندگی،خشم و اضطراب را تعادل ببخشندحالا ممکن است این سوال مطرح می شودکه آیا هوش هیجانی قابل یادگیری است یا خیر؟

از آنجائیکه بسیاری از مهارت ها در اثر آموزش آموخته می شوند برخی مهارت ها در رابطه با هوش هیجانی نیز قابل یادگیری و پیشرفت هستند.

آموزش مهارت های هیجانی با تعامل والد و کودک از آغاز تولد شروع می شود، هرچه قدر والدین از هوش هیجانی بالاتری برخوردار باشند.کودکان مهارت های هیجانی را با قدرت بیشتری آموزش می‌بینند. ولی جای امیدواری است که در بزرگسالی نیز میتوان حیطه های مختلف هوش هیجانی را اگرچه با سرعت آرام‌تر با کمک متخصصین روانشناسی آموخت.

منابع استفاده شده:

۱- هوش هیجانی      نویسنده : دانیل گلمن      

ترجمه :   نسرین پارسا – تهران رشد

۲-مقاله در باره هوش هیجانی چه می دانید؟ تهیه کننده فاطمه حسینی حسین آبادی روزنامه همشهری ۲۹ مهر ۱۳۸۳

۳-http://modir.parsblog.com

۴-http://www.hamdardi.com

۵-ماهانه پیام مشاور شماره ۳۷ سال چهارم/دیماه /۱۳۸۴

تهیه وتنظیم : شهیندخت پوزش (روانشناس اداره مشاوره و راهنمایی دانشجویی)

معاونت دانشجویی – فرهنگی

« اداره مشاوره و سلامت روان دانشجویی»